Εγκλήματα και βιαιοπραγία σε αισθηματικούς δεσμούς
Οι αισθηματικές σχέσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ανθρώπινης ζωής. Στις σχέσεις οι άνθρωποι αναζητούν και εκφράζουν αγάπη, ασφάλεια, αποδοχή και συναισθηματική σύνδεση. Όμως τα τελευταία χρόνια κλονίζεται σημαντικά η άποψη ότι η σχέση μπορεί να εξελίξει τους ανθρώπους αφού, σχεδόν καθημερινά ενημερωνόμαστε για περιπτώσεις κατά τις οποίες μια σχέση από πηγή χαράς και στήριξης μετατρέπεται σε πεδίο φόβου, ελέγχου και ψυχικής φθοράς.
Μιλώντας για την βία στις σχέσεις δεν αναφερόμαστε μόνο στη σωματική επίθεση. Οι λεκτικές προσβολές, η συνεχή κριτική, η ταπείνωση, η ζήλια, ο υπερβολικός έλεγχος, ο περιορισμός των κοινωνικών επαφών, η οικονομική πίεση, οι απειλές, η ψηφιακή παρακολούθηση αποτελούν επίσης μορφές κακοποιητικής συμπεριφοράς που συχνά υποτιμώνται, παρότι επηρεάζουν σοβαρά την ψυχική υγεία. Ακόμα, η ψυχολογική κακοποίηση μπορεί να είναι εξίσου καταστροφική καθώς, μειώνει σταδιακά την αυτοεκτίμηση του ατόμου και δημιουργεί αίσθημα αδυναμίας και εξάρτησης.
Σε ορισμένες ακραίες αλλά όχι σπάνιες περιπτώσεις, η βία σε μια σχέση μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά σεξουαλικά εγκλήματα και ανθρωποκτονίες. Οι βιαιοπραγίες μέσα σε έναν συναισθηματικό δεσμό δεν εμφανίζονται ξαφνικά αντιθέτως, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις από τον πρώτο κιόλας καιρό της γνωριμίας των συντρόφων. Η παθολογική ζήλια, η εμμονή, η ανάγκη κατοχής και ο φόβος απώλειας του ελέγχου μπορούν να προκαλέσουν εκρήξεις ακραίας επιθετικότητας ενώ, ιδιαίτερα επικίνδυνες θεωρούνται οι περίοδοι χωρισμού, όταν ο δράστης αισθάνεται ότι χάνει την επιρροή που έχει στον άλλο άνθρωπο. Και στο κύκλο της βίας, ο θύτης εναλλάσσει ξεσπάσματα με περιόδους μεταμέλειας, υποσχέσεων και έντονης τρυφερότητας, δημιουργώντας σύγχυση στο θύμα και διατηρώντας την ελπίδα ότι η κατάσταση θα αλλάξει.
Συνήθως, οι αιτίες κάθε βίαιης συμπεριφοράς αποδίδονται σε βαθύτερα ψυχολογικά ζητήματα και προσωπικά βιώματα. Πιο συγκεκριμένα, τα άτομα που έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλοντα βίας, που δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον θυμό ή που βιώνουν έντονη ανασφάλεια και φόβο εγκατάλειψης, φέρουν πολλές πιθανότητες να εκδηλώσουν επιθετικότητα στις σχέσεις τους.
Από την άλλη πλευρά, αρκετά συχνά τίθεται το ερώτημα γιατί ένα άτομο να παραμένει σε μια σχέση που βλάπτει την σωματική και ψυχική υγεία του. Η απάντηση βρίσκεται κυρίως στον φόβο, στη συναισθηματική εξάρτηση και στη σταδιακή ψυχολογική αποδυνάμωση της προσωπικότητας που προκαλεί η κακοποίηση. Το θύμα συχνά αισθάνεται ενοχές, ντροπή ή φόβο για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει ο χωρισμός. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν οικονομικές δυσκολίες, παιδιά ή κοινωνικές πιέσεις που εμποδίζουν ακόμη περισσότερο την απομάκρυνση από τη σχέση. Ενώ, η συνεχής υποτίμηση οδηγεί το άτομο στο να αμφισβητεί την αξία και τις δυνατότητές του, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται ανάμεσα στο φόβο και την εξάρτηση.
Η πρόληψη και η ενημέρωση για την έγκαιρη αναγνώριση των κακοποιητικών συμπεριφορών είναι καθοριστικής σημασίας για την ασφάλεια των ανθρώπων. Η κοινωνία χρειάζεται να αντιμετωπίζει το φαινόμενο χωρίς προκαταλήψεις και ενοχοποίηση των θυμάτων καθώς, η σιωπή και η ανοχή επιτρέπουν στη βία να διαιωνίζεται. Παράλληλα, η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει τόσο τα θύματα όσο και τα άτομα που δυσκολεύονται να ελέγξουν τη βίαιη συμπεριφορά τους.
Και ας έχουμε καλά στο μυαλό μας ότι καμία μορφή βίας δεν αποτελεί ένδειξη αγάπης. Όταν ο φόβος αντικαθιστά την επικοινωνία και ο έλεγχος τη φροντίδα, τότε η σχέση έχει πάψει να είναι υγιής. Και μια υγιής σχέση βασίζεται στον σεβασμό, την εμπιστοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια.
Για αυτό να μην ξεχνάμε ότι η αναζήτηση βοήθειας και η προστασία του εαυτού δεν είναι αδυναμία, αλλά μια σημαντική πράξη δύναμης και αυτοσεβασμού!
Βασιλική Γ. Βενέτη
MA Κλινικής Ψυχολογίας, University Of Indianapolis, USA
Ειδίκευση στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία
